Column: Onschuldig, hersenimplantaat gehackt!

Column: Onschuldig, hersenimplantaat gehackt!

Dat technologie om ons heen alsmaar verder oprukt, is bijna dagelijks te merken. Betrof die ontwikkeling tot voor kort echter vooral technologie om ons heen,nu lijken we niet ver verwijderd van de stap dat mensen zelf ook volgepropt worden met technische snufjes. Veel mensen genieten nu al jaren van hun pacemaker en waarom zou het daarbij blijven?

Technologie in de mens
Het Rathenau Instituut besteedde onlangs in het essay 'Intieme technologie' aandacht aan technologie in de mens. Daarbij werd een aantal voorbeelden gegeven van in het lichaam ingebrachte technologie om beschadigde functies te herstellen. Zo blijken bijvoorbeeld dove baby's in Nederland vandaag de dag bijna standaard een cochleair implantaat te krijgen en bestaat er voor blinden inmiddels een netvliesimplantaat dat hen enig zicht geeft.

Diepe hersenstimulatie (DHS)
Het is evenwel niet alleen pure hardware die wordt ingebracht in het lichaam, het gaat ook om interventies op IT-basis, zoals technieken om onze hersenen, ons eigen besturingssysteem, te beïnvloeden. Een voorbeeld genoemd door Rathenau is de toepassing van diepe hersenstimulatie (DHS) om het trillen van Parkinsonpatiënten te verminderen.

Deze laatste toepassing krijgt ook aandacht in een special van het Nederlands Juristenblad (NJB) over neurowetenschappen en het recht. Het mogelijk beïnvloeden van de mens en zijn gedrag door middel van technische snufjes houdt blijkbaar nu ook de (juridische) gemoederen bezig, en DHS in het bijzonder.

Technologie in de mens en recht
Het Rathenau Instituuut wil met het essay een publiek en politiek debat in gang zetten, omdat de technologie in de mens raakt aan fundamentele rechten, zoals recht op privacy, verbod op aantasting van de lichamelijke integriteit, recht op een veilige leefomgeving, recht op eigendom en vrijheid van gedachte en geweten. Het NJB gaat onder meer in op juridische aandachtspunten en zorgvuldigheidsvereisten die bij de geneeskundige behandelingsovereenkomst bij DHS spelen.

De mens gehackt
Juridisch interessant wordt het natuurlijk ook als de apparatuur in de mens gehackt gaat worden en wel zodanig dat daarmee de persoon de controle over zichzelf kwijt raakt. Science fiction zullen de meeste lezers denken, maar niets is minder waar. Wijlen Barnaby Jack, een groot hacker, kraakte al in 2011 een insulinepompje en hij wist vorig jaar binnen te dringen in een pacemaker. Iets dat hij zelf helaas niet wereldkundig heeft kunnen maken omdat hij kwam te overlijden. Als de insulinepomp en de pacemaker te hacken zijn, dan lijkt het mij sterk dat een neurostimulator die gebruikt wordt bij DHS niet ook gekraakt kan worden. Een op afstand bedienbare robo-rat bestaat immers ook al.

En wat als een hacker met een afstandsbediening de hersenen van een persoon zo weet te beïnvloeden dat deze dingen gaat doen die normaal gesproken nooit in hem op zouden komen? De dader zal zijn onschuld bepleiten. Uiteraard.

TBS met DHS
Interessant is ook de vraag wat te doen met een TBSer die goed reageert en functioneert met DHS. Moet deze losgelaten worden en moet daarbij de prikkeling van zijn 'besturingssysteem' aan hemzelf overgelaten worden? In Verkeersrecht betwijfelt Wicher Bouman of dat een goed idee is.

Cyborgrecht
En om nog verder te gaan; het Rathenau stelt niet alleen dat de mens meer machine wordt, maar de machine ook meer mens. Moeten we dan straks het mensenrecht niet alleen gaan toepassen op de machinale mens, maar ook op de machine die in bijna alles mens is geworden? En is er in deze wereld nog een vrije wil? Komt er een cyborgrecht?