Voogdij bij een scheiding, de wettelijke regels hierover

Voogdij bij een scheiding, de wettelijke regels hierover

Voogdij is een verzamelterm van de regels die betrekking hebben op de dagelijkse verzorging en het vermogensbeheer van minderjarige kinderen als de ouders zelf hier niet meer voor dit  gezag kunnen zorgdragen. Gezag en voogdij zijn termen die onlosmakelijk verbonden zijn bij een scheiding. Scheidende ouders moeten afspraken met betrekking tot een eventueel voogdij en gezag  van hun minderjarige kinderen immers vastleggen in een ouderschapsplan.

Gezag bij echtscheidingen

Hoewel de term “gezag” als heel dwangmatig overkomt, heeft deze term betrekking op het recht en de plicht om als ouder het minderjarige kind (of kinderen) op te voeden en te verzorgen. Een echtscheiding verandert niets aan deze regel. Het scheidend stel maakt hierbij een transitie van een echtpaar naar een ouderpaar en zullen hierbij nog altijd samen voor de opvoeding van de kinderen zorg dragen. Er wordt hierbij gesproken over “gezamenlijk gezag”. Als door omstandigheden slechts een van de ouders voor dit gezag kan zorgdragen is er sprake van “ouderlijk gezag”.  Als zij hiertoe niet in staat zijn, hebben ze geen andere keuze om dit aan een derde partij over te laten. Iedere minderjarige moet immers onder gezag staan. Er is in dat geval sprake van voogdij. De term “gezag” is dan ook een verzamelterm dat betrekking heeft op ouderlijk gezag en voogdij.    

Wat houdt gezag in?

Gezag heeft grofweg betrekking op zowel het burgerlijk handelen van het kind als het beheren van het vermogen van een minderjarige. Een natuurlijk - of rechtspersoon die de plicht heeft (toegewezen) om een minderjarig kind te verzorgen en op te voeden, draagt de  verantwoordelijk voor het lichamelijk- en geestelijk welzijn van het kind. Daarnaast moet de gezaghebbende persoon de ontwikkeling van de persoonlijkheid van het kind bevorderen. Tot slot (en dat is van belang bij echtscheidingen) heeft de gezaghebbende ouder de verplichting om de benden van het kind met de andere ouder te bevorderen. Dit is een wettelijke regel die vastgesteld is omdat een kind (indien mogelijk) het recht behoudt op een gelijkwaardige opvoeding en verzorging door beide ouders. Een echtscheiding, een beëindiging van een geregistreerd partnerschap of het uit elkaar gaan van twee samenwonenden heeft geen invloed op dit recht. De afspraken met betrekking tot het gezag moeten worden geformuleerd in het ouderschapsplan. In dit rechtsgeldige document staan immers alle afspraken die scheidende ouders maken over de opvoeding en verzorging van hun minderjarige kinderen.

Wanneer moet er worden gekozen voor voogdij?

Als de scheidende ouders niet in staat zijn om zelf voor de kinderen te zorgen, zullen zij deze opvoedkundige- en verzorgende taken aan een ander persoon (of andere personen) moeten overlaten. In dat geval is er sprake van voogdij. Deze voogdij kan worden uitgeoefend door een natuurlijk persoon maar ook door een rechtspersoon als een instantie deze taak op zich neemt. Er zijn verschillende redenen te benoemen waarom er gekozen kan worden voor voogdij: 

  • In geval van overlijden van de ouders
  • In geval van psychische stoornis
  • Op het moment dat lichamelijke kwalen het onmogelijk maakt om voor de kinderen te zorgen
  • Bij een verslaving aan alcohol of drugs
  • In geval van detentie

Het belangrijkste verschil tussen gezag en voogdij

Voogdij kan alleen maar ontstaan na beslissing van de rechter of door een opgesteld testament. Een voogd krijgt dit recht dus toegewezen. Er is géén sprake van automatisme. Er zijn veel overeenkomsten tussen gezag en voogdij. Het belangrijkste verschil tussen gezag en voogdij heeft betrekking tot de uitvoering. In geval van gezag, zijn de ouders (of een van hen) belast met de uitvoerende taken met betrekking tot het opvoeden van de minderjarige kinderen. Bij voogdij is dit niet vanzelfsprekend. Een voogd hoeft de taken die betrekking hebben op de verzorging en opvoeding niet zelf uit te voeren. Deze persoon heeft wel de verantwoordelijkheid hierover, ook als deze taken door anderen wordt uitgevoerd. 

Een voogd heeft dus de verplichting om voor de verzorging van het minderjarige kind zorg te dragen, overeenkomstig naar diens financiële vermogen. Een voogd hoeft hierbij niet zelf voor de kosten op te dragen die gemaakt moeten worden hierbij. Ook dit is uiteraard een groot verschil tussen gezag en voogdij.

Het ontstaan van voogdij

Er zijn twee manieren waarop voogdij kan ontstaan. Er is sprake van testamentaire voogdij als een gezaghebbende ouder in het testament heeft opgenomen welke persoon het voogdijschap krijgt toegewezen. Deze voogdijschap zal ontstaan op het moment dat de voogd daadwerkelijk het voogdijschap aanvaard. Het is niet mogelijk om in het testament een rechtspersoon als voogd aan te wijzen. Hierover kan alleen een rechter een uitspraak doen. De rechter zal ook een voogd aanwijzen als beide gescheiden ouders een andere voogd hebben aangewezen. In dat geval is er sprake van datieve voogdij.

Voogdijregeling bij echtscheiding

Er bestaan veel misverstanden over het vastleggen van voogdij bij echtscheiding. Het is immers niet mogelijk om in een echtscheidingsconvenant een geldige voogdijregeling op te nemen. Dit komt omdat een voogdijregeling in veel gevallen een testamentair karakter heeft. Deze bepalingen moeten verplicht notarieel worden vastgelegd. In het echtscheidingsconvenant wordt daarentegen wèl het ouderlijk gezag vastgelegd.

Redenen voor beëindiging van voogdijschap

Er zijn een aantal redenen te benoemen wanneer er sprake zal zijn van een beëindiging van voogdijschap:

  • Op het moment dat het betreffende kind meerderjarig is
  • Op het moment dat de voogd door hoge leeftijd, lichamelijke- of geestelijke gebreken deze taak niet meer kan uitvoeren
  • Op het moment dat de voogd hiervoor onbevoegd wordt verklaard (in curatele stelling)
  • Door een gezag ontnemende kinderbeschermingsmaatregel.

De experts van Judex kunnen u onpartijdig helpen bij de gehele afhandeling of een specifiek onderdeel van een scheiding. Maak gerust gebruik van onze kennis en ervaring op dit gebied ook bij het vormgeven van een omgangsregeling bij scheiding. Judex zorgt ervoor dat uw recht en uw expert samenkomen.