Hoge Raad 16-04-2019, 18/00573


ECLIECLI:NL:HR:2019:598
Meer over deze zaak:
CiteertitelRNL2019-488229
Datum16-04-2019
InhoudsindicatieHulp bij zelfdoding van zijn (stief)moeder door niet-arts, art. 294.2 Sr. 1. Overmacht in de zin van noodtoestand? 2. Verweer dat art. 294.2 Sr buiten toepassing moet blijven omdat toepassing daarvan in strijd is met art. 8 EVRM. Kan verdachte zich als naaste van (stief)moeder beroepen op eerbiediging van zijn privťleven? Ad 1. HR herhaalt relevante overwegingen uit ECLI:NL:HR:2017:418 m.b.t. strafbaarheid van hulp bij zelfdoding en uitzonderlijke omstandigheden waaronder in art. 293 en 294 Sr strafbaar gestelde handelingen gepleegd door niet-arts gerechtvaardigd kunnen worden geacht. Bij beoordeling van beroep op overmacht in de zin van noodtoestand heeft Hof tot uitgangspunt genomen dat wetgever m.b.t. verlenen van hulp bij zelfdoding en toepassen van euthanasie heeft voorzien in bijzondere en specifieke rechtvaardigingsgrond die zich beperkt tot handelen van artsen en heeft het vervolgens onderzocht of zich niettemin "uitzonderlijke omstandigheden" hebben voorgedaan op grond waarvan tlgd. handelingen van verdachte - die hoedanigheid van arts miste - gerechtvaardigd kunnen worden geacht. Daarvan uitgaande heeft Hof verweer verworpen. Door aldus te oordelen heeft Hof voornoemd toetsingskader niet miskend. Dat oordeel is ook niet onbegrijpelijk, in aanmerking genomen dat Hof aan zijn vaststellingen kennelijk en niet onbegrijpelijk gevolgtrekking heeft verbonden dat niet aannemelijk is geworden dat geen redelijk alternatief bestond voor door verdachte gemaakte keuze om zijn (stief)moeder bij haar zelfdoding behulpzaam te zijn, noch voor wijze waarop en omstandigheden waaronder uitvoering van die keuze is geschied. HR merkt op dat opvatting dat ingeval door verdachte die geen arts is beroep is gedaan op overmacht in de zin van noodtoestand, rechter bij beoordeling van dat verweer nooit omstandigheden mag betrekken die ook tot uitdrukking komen in zorgvuldigheidseisen a.b.i. in art. 293.2 Sr, geen steun vindt in het recht. Die voor arts geldende zorgvuldigheidseisen zijn als zodanig niet van toepassing in geval als het onderhavige waarin verdachte - cruciale - hoedanigheid van arts mist (vgl. ECLI:NL:HR:2017:418, rov. 4.3). Het is evenwel niet uitgesloten dat omstandigheid die i.h.k.v. die zorgvuldigheidseisen relevant is, ook van belang kan zijn voor beoordeling van - in geval als het onderhavige slechts bij hoge uitzondering te aanvaarden - beroep op overmacht in de zin van noodtoestand, bijvoorbeeld bij beoordeling van eisen van proportionaliteit en subsidiariteit. Ad 2. Hof heeft geoordeeld dat uit rechtspraak van EHRM niet kan worden afgeleid dat toepassing van art. 294.2 Sr in geval als het onderhavige - waarin verdachte, die t.t.v. handelen hoedanigheid van arts miste, naast familielid bij zelfdoding behulpzaam is geweest en deze middelen daartoe heeft verschaft - in strijd is met bij art. 8 EVRM gewaarborgd recht op eerbiediging van persoonlijke levenssfeer. Dat oordeel is juist, mede gelet op in CAG samengevatte jurisprudentie van EHRM, waaruit o.m. naar voren komt dat lidstaten op dit terrein ruime "margin of appreciation" toekomt. Volgt verwerping. Vervolg op ECLI:NL:HR:2017:418.
Recht.nl artikelZeer strenge eisen aan hulp bij zelfdoding door niet-arts blijft in stand (16-04-2019)
De 99-jarige (stief)moeder van de heer Heringa verbleef in een verzorgingstehuis. Zij leed aan hartfalen, had ernstige rugklachten en was nagenoeg blind. In 2008 heeft Heringa, die geen arts is, haar op haar uitdrukkelijke verzoek medicijnen verstrekt die zij heeft ingenomen, waarna zij is overleden. Heringa heeft het hele proces op video opgenomen, waaronder een gesprek waarin zijn (stief)moeder zei dat zij klaar was met het leven. Heringa heeft zich in de strafzaak beroepen op noodtoestand, een vorm van overmacht, omdat de huisarts had geweigerd medewerking te verlenen aan euthanasie en hij zich moreel verplicht voelde zijn (stief)moeder te helpen bij het realiseren van de door haar uitdrukkelijk gewenste dood. De Hoge Raad sprak zich eerder ook al uit over deze zaak. De veroordeling blijft in stand.
> Veroordeling Heringa wegens bieden van hulp bij zelfdoding moeder blijft in stand (Rechtspraak.nl)
> Meer over deze zaak >>
Recht.nl artikelHerstelsanctie tot voorkomen van herhaling vs. preventieve herstelsanctie (21-06-2019)
Welke relatie bestaat er tussen artikel 5:2 lid 1 onder b Awb en artikel 5:7 Awb? Kunnen in deze twee artikelen twee verschillende vormen van preventieve handhaving worden gelezen, te weten een herstelsanctie tot het voorkomen van herhaling en een preventieve herstelsanctie?
> Antwoorden Kamervragen over preventieve handhaving in het bestuursrecht (Rijksoverheid.nl)
> Minister voor Rechtsbescherming bevestigt: De Awb kent twee vormen van preventieve handhaving (Stibbeblog.nl)
> Toekomstige overtredingen; herhaling voorkomen of preventief handhaven? (Potjonker.nl)
Recht.nl artikelDe betekenis van de toestemming in het (medisch) strafrecht (03-09-2019)
Volgens het adagium volenti non fit iniuria geschiedt jegens hem die toestemt geen onrecht. De toestemming van het slachtoffer kan in een concreet geval in de weg staan aan de strafrechtelijke aansprakelijkheid van de verdachte. In deze bijdrage wordt de betekenis van de toestemming in het strafrecht geduid, waarbij in het bijzonder wordt ingegaan op (vormen van toestemming bij) delicten die samenhangen met de medische beroepsuitoefening.
> Volenti non fit iniuria (Sven Bakker en Liselotte Postma, Leidenuniv.nl | Strafblad 2019/25)
TijdschriftartikelHoge Raad 16-04-2019
SR 2019/100
Hulp bij zelfdoding van zijn (stief)moeder door niet-arts. Overmacht in de zin van noodtoestand? Kan verdachte zich als naaste van (stief)moeder beroepen op eerbiediging van zijn privťleven?
TijdschriftartikelHoge Raad 16-04-2019 (met noot)
J.F.M. Wasser
GZR 2019/104
Zaak Heringa. Vervolg op ECLI:NL:HR:2017:418. Er is niet voldaan aan de eisen van overmacht in de zin van noodtoestand (in dergelijke uitzonderlijke gevallen). Artikel 294 lid 2 Sr is niet in strijd met artikel 8 EVRM.
TijdschriftartikelHoge Raad 16-04-2019
NJB 2019/937
Hulp bij zelfdoding
TijdschriftartikelHoge Raad 16-04-2019 (met noot)
C. van Oort
JIN 2019/74
Zaak Heringa, Hulp bij zelfdoding door niet-arts.
TijdschriftartikelHoge Raad 16-04-2019
RvdW 2019/535
Hulp bij zelfdoding van zijn (stief)moeder door niet-arts, art. 294.2 Sr. 1.
TijdschriftartikelHoge Raad 16-04-2019
NBSTRAF 2019/152
Overmacht, Noodtoestand, Euthanasie, Recht op privacy.
TijdschriftartikelHoge Raad 16-04-2019 (met noot)
T.M. Schalken
GJ 2019/77
Hoge Raad, Hulp bij zelfdoding, Strafbaarheid verdachte, Beroep op overmacht in de zin van noodtoestand, Art. 8 EVRM, Beroep op eerbiediging privťleven, Beroep verworpen.
TijdschriftartikelHoge Raad 16-04-2019 (met noot)
P.A.M. Mevis
NJ 2019/336
Hulp bij zelfdoding van (stief)moeder door niet-arts. 1. Geen overmacht in de zin van noodtoestand.
Gerelateerd ECLI:NL:HR:2017:418 ★★★
Gerelateerd ECLI:NL:GHSHE:2018:345 ★★
Gerelateerd ECLI:NL:PHR:2018:1385
Gerelateerd ECLI:NL:GHARL:2015:344
Gerelateerd ECLI:NL:PHR:2019:1338, Euthanasie demente pati√ęnt
Gerelateerd ECLI:NL:OGEAM:2019:34